تا نفس باقى است غلط بنويسيم

همين جورى چند جمله از يك كتاب‏
    او در جلوى كتابخانه منتظر مى‏ماند. و آن جا، با پالتوى كهنه و نيمدارش، دست به جيب، به ديوار تكيه مى‏دهد.
    1. ضمير ابتداى جمله زائد است. پيدا است كه من و شما ضمير فعل جمله نيستيم.
    2. چون لحن كتاب متمايل به‏سادگى لحن محاوره است «جلو» كافى و «در» زائد است.
    3. سر نرم پايان كلماتى چون جلو و چلو و دو و پالتو برخلاف ر و س در حالت اضافه به مصوت ِ«ىِ» نياز ندارد زيرا در اين حالت سىِ نيمه ملفوظِ انتهائى به حسىِ كامل تبديل مى‏شود: «جلوِكتابخانه» «دوِ صدمتر» وگرنه: «جلوى» (=پيشين) و «چلوى» (=آن‏كه چلوپزد يا فروشد).
    4. جامه ابتدا نيمدار (=كاركرده) است پس از آن كهنه. نه اول كهنه و بعد نيمدار. تازه گيريم كه اين دو به يك معنى باشد، جمله را چرا بايد بى‏جهت سنگين كرد؟
    5. نقطه اول و هرسه ويرگول ميان جمله زائد است.
    6. اگر جمله به اين شكل نوشته مى‏شد عيبى داشت؟: «تو پالتوِ نيمدارش دست به جيب جلوِ كتابخانه به ديوار تكيه مى‏داد و منتظر مى‏شد.»
  اتاق زيبائى با يك ميز قشنگ كه يك تلفن با دكمه‏هاى سبز و قرمز فراوان و يك صندلى چرخدار كه گاهگاهى روى آن نيم چرخى مى‏زند، دارد.
    (نويسنده جز در اين جمله هيچ‏جاى ديگر كتاب به معلول بودنِ طفلكى صاحب اين دفتر كار اشاره‏ئى نكرده. ما خود با هوش خدادادى دريافتيم كه آن بى‏گناه به‏دليل استفاده از صندلى چرخ‏دار بايد معلول بوده باشد.)

    «دفتر كار زيبائى دارد با ميز قشنگى كه تلفنى با دكمه‏هاى سبز و سرخ متعدد رويش است و صندلى‏گردانى كه گاه با آن نيم‏چرخى مى‏زند پشتش.»
 «دفتر كارى دارد زيبا با يك ميز قشنگ كه تلفن رويش پر از دكمه‏هاى سبز و سرخ است و گاه با صندلى گردانش نيم‏چرخى مى‏زند.»
    «دفتر كار زيبائى دارد كه تلفن روى ميز قشنگش پر از دكمه‏هاى سبز و سرخ است و گاه با صندلى گردانش نيم‏چرخى مى‏زند.»
    اين‏جا بايد توضيحى بدهم. اين‏كه در هر سه جمله پيشنهادى خود كلمه قرمز را كنار گذاشته به جايش سرخ آورده‏ام به‏دليل «تبعيت از يك قانون طبيعى همه زبان‏ها است» كه «همخوانىِ اصوات و توازن و تناسب موسيقاتى كلمات را مى‏طلبد» آن‏هم تاحدى كه گاه براى رسيدن به آن از ترادف و هم‏معنائىِ كلمات نيز چشم مى‏پوشد، چنان‏كه در اين موارد: «چشم و چراغ» و «جان و جگر» و «دود و دم» و «تنگ و ترش» و «سر و صدا» و «كار و بار» (در اين‏باب نگاه كنيد به «موسيقى شعر» استاد شفيعى كدكنى جچاپ دوم، ص 277 به بعدج كه من اين‏جا عبارات و نمونه‏هائى از آن نقل كرده‏ام). كمال بى‏توجهى است كه در اين‏جا در كنار كلمه سبز، سرخ را بگذاريم و قرمز را بگزينيم!
  دكتر ماريو را با ذرات پودرى سبزرنگ و قرص‏هاى كوچك سفيدى معالجه مى‏كرد.
    «دكتر ماريو را با گرد سبزرنگ و قرص‏هاى سفيد كوچكى…»
    «دكتر با قرص‏هاى كوچكى به رنگ سفيد و گردى به رنگ سبز ماريو را…»
    «دكتر ماريو را با قرص‏هاى كوچولوى سفيد و گرد سبزى…» – كه با لحن كتاب مناسب‏تر است.
  به همراه هم با اتوبوس به شهر رفتند.
    «به اتفاق با اتوبوس به شهر رفتند.»
    «با هم اتوبوس گرفتند رفتند شهر.» – كه با انشاى كتاب هم جورتر است.
  مى‏شود لباس‏ها را داخل‏شان چيد.
    «مى‏شود لباس‏ها را در آن‏ها چيد.» يا «آن‏تو چيد» يا «توشان چيد»
  زيبا بود با خرمنى از گيسوان طلائى كه گاه آن رابه صورت دوتا گيس بغل گوش‏هايش سنجاق مى‏كرد و يا به صورت يك كلاهخود نرم و سنگين به دور سر مى‏پيچيد. (اول گيسو به معنى خودِمو آمده بعد به‏معنى بافه‏اش).
    «زيبا بود با يك خرمن موى طلائى كه گاه به صورت دو بافه بغل گوش‏ها سنجاق‏شان مى‏كرد و گاه به‏شكل كلاهخودِ نرم و سنگينى دور سرش مى‏پيچيد.»
    «…و خرمن موى طلائيش را گاه به صورت دوتا بافه سنجاق مى‏كرد بغل گوش‏هايش و گاه به شكل يك كلاهخود نرم سنگين مى‏پيچيد دور سرش.» يا «سنجاق مى‏كرد بغل گوش‏ها و… مى‏پيچيد دورسر.» – كه خب، بغل گوش ديگران كه سنجاق‏شان نمى‏كرد البته).
  عصرهاى يكشنبه را تو خواب، در حال خواندن و يا كشيدن پروژه‏هاى جديد مى‏گذراند (!)
    جعلامت حيرت از مااست‏ج‏
    حق داريد واللَّه. بنده هم بار اول كه جمله را خواندم خيال كردم طرف توى خواب پروژه مى‏كشيده ولى با دوسه بار خواندن كاشف به‏عمل آمد كه آن ويرگول حيرت‏انگيز را مترجم گرامى به اين قصد به‏كار برده كه هم ما را حيران كند هم مانع تكرار «يا»ى اختيار بشود. منظورش اين است كه حريف يكشنبه بعدازظهر را يا مى‏خوابيده يا چيز مى‏خوانده يا پروژه طرح مى‏كرده.
     
    و اما بعد…
    دو مصدر داريم به دو املا و دو معنا كه يكيش «گذاشتن» است يكيش «گزاردن».
    اولى به اين شكل صرف مى‏شود: گذاشت، بگذارد، مى‏گذارد، خواهدگذاشت، بگذار، گذارنده، گذاشته. – يعنى گذشته و آينده و اسم مفعولش به قاعده همه افعال دو مصدره با ريشه اصلى يا ماضى صرف مى‏شود و وجوه ديگرش با ريشه دوم يا امرى آن. (به‏رسم خودنمائى عرض مى‏شود كه ساختن صيغه ماضى اين فعل از ريشه امرى آن بدان ماند كه به جاى «فروخت» بگوئيم «فروشيد» يا به جاى «گفت» بفرمائيم «گوئيد».  مگر زبان نبايد متحول شود؟)
    دومى به اين صورت صرف مى‏شود: گزارد، بگزارد، مى‏گزارد، خواهدگزارد، بگزار، گزارنده، گزارده. – يعنى فعلى است يك مصدره كه ريشه ماضى و امريش يكى است.
    مراجعه به «لغت‏نامه» نشان داد كه فقط در يك مورد ريشه ماضى «گذاشتن» كه «گذاشت» باشد با ريشه امرى آمده و آن‏هم در اين بيت از شاهنامه:
       بزد گرز و بفكند در را زجاى‏
       پس آنكه سوى خانه بگذارد پاى.(*)
    كه چون مى‏توانسته است به‏جاى آن از «بگذاشت» استفاده كند و نكرده، بى‏درنظر گرفتنِ امكان ِاشتباه يا دخالت نسخه‏بردار از ادبيان محترمى كه اصرار دارند به‏جاى «گذاشتِ» به اين خوبى و راحتى مدام صيغه ناراحت و زبانگردان ِ«گذارد» را به‏كار ببرند استدعا مى‏شود درنهايت عطوفت ما را سرجاى خود بنشانند.
 

غلط باقى، صحبت باقى!
 
 (*) امكان وجود شواهد ديگر مردود نيست به اين شرط كه استعمال آن را التزام به وزن با قيافه سبب نشده باشد.

این مطلب را به اشتراک بگذاریم
یادداشت خود را بفرست

لطفن اسم خود را وارد کنید

ورود اسمتان ضروری است.

لطفن یک ایمیل واقعی وارد کنید

یک آدرس ایمیل ضروری است

پیام خود را وارد کنید

The Official Website of Ahmad Shamlou © 2017 تمام حقوق محفوظ است.