قالب وردپرس درنا توس

لوح یازدهم


گیل‏گمش با او، با ئوت‏نه‏پیش‏تیمِ دور سخن می‏گوید:
«ــ ئوت‏نه‏پیش‏تیم! من در تو می‏نگرم و تو را برتر و پهنه‏ورتر از خویشتن نمی‏یابم. تو چنان به من ماننده‏ای كه پدری به فرزندِ خویش، تو را و مرا در آفرینش ما اختلافی نیست: تو نیز آدمیی چون منی، به جز آن كه من آفرینه‏یی آسود‏گی ناپذیرم. مرا از برای نبرد آفریده‏اند و تو از نبرد رو بگردانیده به پشتِ خویش برآسوده‏ای… چگونه است كه خدایان تو را به جرگه‏ی خود در آورده‏اند؟ چگونه است كه تو زندگی را باز جسته دریافته‏ای؟»

ئوت‏نه‏پیش‏تیم با او با گیل‏گمش می‏گوید:
«ــ گیل‏گمش! می‏خواهم حقیقتی را با تو درمیان گذارم. می‏خواهم از رازهای خدایان با تو حكایتی كنم…شوری‏پك را تو خود نیك می‏دانی كه شهری‏ست كهن، و خدایان را از دیرباز در او به مهر نظر بود تا آن كه سرانجام، خدایان مهر از او بازگرفتند و بر آن شدند تا توفانی سهمگین به‏پا دارند… پس، ئه‏آ كه هم در آن كنكاش حاضر بود ــ خدای لُجه‏های ژرف ـ از قراری كه خدایان نهادند با كومه‏ی بوریایی من حكایت كرد. و ئه‏آ با او، با كومه‏ی بوریایی من چنین گفت:
«ــ ای كومه‏ی بوریایی كومه‏ی بوریایی! ای دیوار ای دیوار! ای كومه‏ی بوریایی بشنو! ای دیوار آوازِ دهانِ مرا بشنو! ای از مردم شوری‏پك، ای ئوت‏نه‏پیش‏تیم پسرِ اوبه‏ره‌توتو! از چوب خانه‏یی بساز و آن خانه را بر بالای یكی كشتی بساز. بگذار تا خواسته و دارایی تو برود، در پی زندگی باش… خواسته و داشته را رها كن، زندگی را برهان… پس، از هرگونه نطفه‏یی به كشتی اندر بگذار. و درازا و پهنای كشتی را به اندازه بساز. و كشتی را هم در این ساعت بساز. و آن را به دریای آبِ شیرین یله‏ كن و مر آن را طاقی بساز!»
«من آوازِ دهانِ او را بشنیدم. و آن همه را دریافتم. و با ئه‏آ، با خداوندِ خویش چنین گفتم:
«ــ ای خداوند! به هر آنچه درخواه توست گردن می‏نهم با حرمتی كه مَر تو را درخور است… اما با من بگوی تا از آن با مردمِ شهر و با سالدیدگان ایشان چه می‏بایدم گفت؟»
«پس ئه‏آ دهان گشود و با من، با بنده‏ی خویش چنین گفت:
«ــ تو ای زاده‏ی آدمی! تو می‏باید بدیشان چنین بگویی: ئن‏لیل، خدای بزرگ، نظر از من بازگرفته باری در من به مهربانی نظاره نمی‏كند. این است كه می‏خواهم تا از دیارِ شما رخت به سرزمینِ دیگر كشم. سرزمینِ ئن‏لیل را دیگر نمی‏خواهم كه ببینم، می‏خواهم كه به جانبِ دریای آبِ شیرین روم و در كنار ئه‏آ فرود آیم: خدایی كه به مهر در من نظر می‏كند. ئن‏لیل اما شمایان را نعمت و مالی بسیار به نصیب خواهد داد و بركتِ خود را همراهِ نعمت و مالِ شما خواهد كرد.»
«ــ پس، چندان كه نخستین سپیده‏ی صبح درخشید ابزارِ كارِ خویش فراهم آوردم. چوب و قیر گرد كردم. كشتی را طرحی كشیدم. از كسان خود، توانایان و ناتوانایان همه را به كار گرفتم تا به ماه شَمَشِ بزرگ كارِ كشتی سراسر پرداخته آمد. از خواسته و داشته هرآنچه مرا بود به كشتی اندر بردم. از سیم و زر همه را به كشتی اندر بردم. و نطفه‏ی جانوران را همه به كشتی اندر بردم. خویشان و كسانِ خویش، همگان را به كشتی اندر بردم. چارپایان را از خرد و بزرگ به كشتی اندر بردم. كارْاستادان را از همه هنری و همه حرفه‏یی به كشتی اندر بردم و در فراز كردم؛ چرا كه خداوندِ من ئه‏آ مرا زمانی معین كرده با من بنده‏ی خویش چنین گفته بود:
«ــ به گاهِ شام، چندان كه خدایانِ ظلمت تندبادی گران فرو فرستند به كشتی اندر شو و در فراز كن!»
«پس آن زمان فرارسید. اددِ توانا بارشی هول‏انگیز فرو فرستاد. من در آسمان نگریستم، كه در او نگریستن سخت هراس‏آور بود. پس به كشتی درآمده در فراز كردم. و كشتی عظیم را سكان به ناخدا سپردم.
«چندان كه نخستین سپیده‏ی صبح بردمید ابرهای سیاه برآمد به پر و بالِ زاغان ماننده ــ. روان‏های پلید، خشمِ خویش فرو می‏ریختند. روشنایی‏ها همه به تاریكی‏ها مبدل آمده ‏بود. بادهای سخت می‏وزید و آب‏ها به خروش اندر شده‏ بود. آب‏ها تا كوهپایه برآمد و آب‏ها از آدمیان برگذشت. خدایان، خود از توفان به هراس اندر شده بگریختند. و خدایان به كوهساران ئه‏نو بگریختند. و خدایان در فرازجای كوه چنان ‏چون سگان بر خود خمیدند و ایشتر چنان‏ چون زنانِ پادرزای خروش می‏كرد و آوازِ دل‏انگیزِ دهانش به زنگ و مویه بَدَل شده بود و فریاد برمی‏كرد:
«ــ آنك! سرزمینِ خوشِ پیشین لای و گل شده چرا كه من خود در كنكاشِ خدایان رایی به ناصواب زدم. دریغا! چگونه توانستم به مجلس خدایان اندر، فرمانی چنین هراس‏انگیز برانم! به نابودی مردمِ خویش، دریغا، چگونه حكم توانستم داد! آنك، تا سیلابِ گران چگونه چون هجومِ درهم شكسته‏ی جنگیان، ایشان را با خویش همی‏ كشانَد!… آیا آدمیان را هم بدین‏خاطر به زاد و ولد واداشتم تا دریا را اینگونه چون تخمه‏ی ماهیان بینبارند؟»
«و خدایان همه با او می‏گریند. خدایان بر فرازْجای كوه بنشسته‏اند. آنان بر خود خمیده می‏گریند. رنجِ درد لب‏های ایشان بردوخته.
«شش روز و شب باران همی ‏خروشید. شش روز و شب جوبارها می‏خروشید. به روز هفتم توفان را كاستی پدید آمد. خاموشی‏یی پدید آمد هم بدان‏سان كه پس از نبردی. ــ دریا آرامشی یافت و توفان از پای درنشست. من به هوا درنگریستم، و آرامشی در هوا پدید آمده‏ بود. همه آدمیان به گِل مبدل شده ‏بودند و پهنه‏ی زمین به ویرانه‏یی بدل شده بود.
«پس من دریچه‏یی را برگشودم و روشنایی بر چهره‏ی من بتافت… من بر زمین افتادم. بر زمین نشستم و گریستم… من می‏گریم و اشك‏های من بر گونه‏ی من جاری‏ست. یكی به ویرانه‏ی پهنه‏ور دیدم كه پُر از آب بود. به آوازِ بلند خروش بركشیدم كه ای وای مردمان همه بمرده‏اند!
«پس چندان كه دوازده ساعت دوتایی برگذشت جزیره‏یی از آب سر برون كرد.
«كشتی به جانب نیسْ‏سیر می‏راند. پس كشتی به خاك گرفت و بر كوه نیس‏سیر استوار بنشست.
«شش روز كوه كشتی را بداشت و آن را بی‏هیچ جنبشی بداشت.
به روز هفتم كبوتری بیرونِ كشتی بداشتم و او را رها كردم. كبوتر پركشید و برفت و بازآمد چرا كه جای آسایشی نیافته بود.
«پس زاغی بیرون بداشتم و او را رها كردم. زاغ پركشید و برفت. آب را دید كه فرو می‏نشیند. پس زمین را بخراشید و فریادی برآورد، دانه خورد و باز نه‏آمد.
«پس من همه پرندگان را در بادی كه از چار جانب می‏وزید پرواز دادم بره‏یی قربان كردم و از فرازْجای كوه به شكرانه گندم برافشاندم و سدر و مورد بسوختم… بوی خوش به مشام خدایان رسید و ایشان را آن بوی خوش پسندیده بود. پس خدایان چنان ‏چون مگسان بر قربانی فرود آمدند.
«چون خاتونِ خدایان دررسید گوهری را كه ئه‏نو خدای آسمان از برای او ساخته بود بالاگرفت. پس او با خدایان چنین گفت:
«ــ ای تمامی خدایان! هم بدین راستی كه گوهرِ گردن‌آویزِ خود را از یاد نمی‏برم بر آن سرم كه هرگز این روزها از خاطر بازنگذارم و آن همه را در تمامی روزگارانِ آینده به خاطر اندر بدارم!… به جز ئن‏لیل كه نباید بر قربانی فرودآید خدایان همه می‏باید كه بر قربانی به زیر آیند… چرا كه ئن‏لیل بی‏آن كه اندیشه كند توفانِ بزرگ را برانگیخت و آدمیزادگان مرا همه به قضای فنا درسپرد.»
«مگر ئن‏لیل از آنجای می‏گذشت. كشتی را بدید خشم در او پدید آمد و بانگ بر خدایان زد: «كدام است آن زنده كه جان از توفان به در برده است؟ می‏بایست تا هیچ آدمیزاده را از بلای من خلاص نباشد!»
«پس نی‏نیب، پرخاشگرِ خدایان به سخن دهان گشوده با خدای سرزمین‏ها و دیاران، با او، چنین گفت: «به جز ئه‏آ كیست كه كار از سرِ فرزانگی كند؟… اوست كه به هرچیز داناست و از دانایی‏ها سرشار است.»
«پس ئه‏آ خدای ژرفاهای آب به سخن دهان گشوده با ئن‏لیل چنین گفت:
«ــ ای خدای زبردست! تو ای زورمند! چگونه توانی توفانی چنین پدید آری بی‏آن كه یك دم بر آن اندیشه ‏كنی؟… آن كه گناهی می‏كند بگذار تا از گناهِ خویش كیفری بیند اما بر آن باش تا همگان را نابوده نسازی. بَدان و بدكاران را كیفری بده اما زنهار تا همگان را به توفانِ بلا درنپیچی! ــ هم در جای توفان كه پدید آوردی شیری توانستی فرستاد تا از آدمیان بكاهد. هم در جای توفان كه برانگیختی گرگی یله توانستی كرد تا مردمان را بكاهد. هم در جای توفان كه فروفرستادی سالخشكی پدید توانستی كرد تا سرزمین‏ها و دیاران را فروتن كند. هم در جای توفان كه پدیدار كردی ئه‏را خدای طاعون را به زمین توانستی فرستاد، و این خود نیكوتر از آن بود… من رازِ خدایان را بازنگشودم: به آن كس كه فرزانه‏تر از همگان بود نقشِ خوابی نمودم تا خود از این راه اراده‏ی خدایان را باز داند… اكنون با او به خیر باش!»
«آنگاه خدای دیاران و خاك به كشتی فراز آمد. دستانِ مرا بگرفت و مرا و جفتِ مرا به خشكی برد. پس جفتِ مرا به زانو در كنارِ من بنشانید و خود پیشِ روی ما رو در روی ما بنشست و به تبرك و تعمید دست برسرِ ما نهاد: «ــ ئوت‏نه‏پیش‏تیم تا به زمانِ امروز آدمیزاده‏یی میرا بود. اكنون می‏باید تا ئوت‏نه پیش‏تیم و جفت او همتای ما باشند. ئوت‏نه‏پیش‏تیم باید تا در دوردست‏ها منزل كند. ئوت‏نه‌پیش‏تیم می‏باید تا دور، بر كنار دریا، آنجا كه رودبارها به دریا فرو می‏ریزند منزل كند.»
«پس چنین شد كه خدایان، مرا به دور فرستادند، مرا به دریابار سرمنزل دادند… ای گیل‏گمش! اكنون از خدایان كیست كه بر تو رحمت كرده تو را به جرگه‏ی خدایان اندر درآورد تا زندگی‏یی را كه در جستجوی آنی بیابی؟… ای گیل‏گمش می‏باید بكوشی تا شش روز و شب بنخسبی!»

گیل‏گمش، از رنجِ راه برآسوده، تازه بر فرشِ زمین می‏نشست كه خوابی بر او وزید به بادی سخت ماننده…
ئوت‏نه‏پیش‏تیم با او با جفتِ خویش گفت: «ــ آنك! مردِ زورمند را بنگر كه در جستجوی زندگی است، و از خواب كه چنان چون بادی بر او می‏وزد برتابیدن نمی‏تواند!»
زن با او با جفتِ خویش با ئوت‏نه‏پیش‏تیمِ دور می‏گوید:
«ــ او را بجُنبان تا بیدار ماند! از راهی كه آمده بگذار تا به سلامت باز گردد، هم از آن دروازه كه بیرون آمده بگذار تا به خانه باز رود!»
ئوت‏نه‏پیش‏تیم با او با جفتِ خویش می‏گوید:
«ــ وه كه تو را با آدمی‏زادگان عطوفتی زیاده هست!… برخیز و او را فتیری بپز و كنار سرش نه!»
و خاتون برخاسته او را فتیری پخت و كنارِ سر نهاد، و روزهایی را كه خفته بود بر جدارِ كشتی نشانه‏یی می‏كرد:
«ــ نانِ نخستین خشك است.
«ــ نانِ دوم نیم خشك است.
«ــ نانِ سوم تر است.
«ــ نانِ چهارم سپید است.
«ــ نانِ پنجم زرد است.
«ــ نانِ ششم چنان كه باید پخته است.
«ــ نانِ هفتم…»
پس به ناگهان او را تكانی می‏دهد و مردِ بیگانه از خواب برمی‏آید و گیل‏گمش با او با ئوت‏نه‏پیش‏تیمِ دور می‏گوید:
«ــ خواب در بی‏توانی من بر من تاخت، خواب در بی‏توانی من چنان چون زورمندی بر من افتاد اما تو نیك به تكانی از خوابم برانگیختی!»
و ئوت‏نه‏پیش‏تیمِ دور با او با گیل‏گمش گفت:
«ــ شش نان پخته شد و تو همچنان خفته بودی. اینك نان‏های پخته تو را از روزهای خوابِ تو آگاه می‏كند.»
و گیل‏گمش با او با ئوت‏نه‏پیش‏تیمِ دور می‏گوید:
«ــ اكنون چه می‏بایدم كرد ای ئوت‏نه‏پیش‏تیم؟ به كجا روی آرم؟ خواب مرا چنان چون دزدی درربود. مرگ در خوابِ من نشسته است. در حجره‏ی من و هرجا كه منم مرگ نشسته است!»
ئوت‏نه‏پیش‏تیم با اورشه‏نبی با كشتیبانِ خویش می‏گوید:
«ــ اورشه‏نبی! ساحلِ من از این پس تو را نمی‏باید كه ببیند! گدارِ آب از این پس تو را نباید كه ره دهد! هیچ آدمی میرنده را از این پس نمی‏باید كه بدین سوی آری خود اگر از برای باغستانِ من سخت تشنه باشد! ــ مردی كه بدین جای آورده‏ای جامه‏های پلید بر تن دارد. زیبایی پیكرش را پوستِ جانورانِ دشت فروپوشیده است… اكنون او را با خود ببر تا تن به آبِ پاكیزه بشوید. پوست را می‏باید از پیكر به زیر اندازد تا دریا با خود ببرد. پیكر او می‏باید تا دیگرباره در زیبایی نو بدرخشد. پیشانی او را بندی نو می‏باید. می‏باید تا جامه‏های فاخر تنِ او را باز پوشد و پرده به عریانی‏اش فرو كشد… باشد كه به دیارِ خویش باز گردد. باشد تا هم از راه به وطن خود باز رود… و این جامه می‏باید كه بر او بماند، و این جامه می‏باید كه همیشه تازه باشد!»
پس اورشه‏نبی او را رهنمون شد. و او، گیل‏گمش، اندامِ خویش به آبِ پاكیزه بشست. پوست از پیكر به زیر افكند و پوست را دریا با خود ببرد. پیكرِ او دیگر باره در زیبایی نو درخشید. بندی نو بر پیشانی بست. جامه‏ی فاخر به تن در پوشید تا پرده به عریانی‏اش فرو كشد… تا او به دیارِ خویش باز رود، تا هم از راه به وطن بازگردد می‏باید كه این جامه بر او بماند. و این جامه می‏باید كه همیشه تازه باشد!

گیل‏گمش با اورشه‏نبی به كشتی درنشستند. آنان در آبِ دریا می‏نگریستند و به راهِ سفر می‏رفتند. و خاتون با او، با جفتِ خویش با ئوت‏نه پیش‏تیمِ دور چنین گفت:
«ــ آنك گیل‏گمش است كه می‏رود. او مشقتِ بسیار دید و رنجِ فراوان كشید… او را چه می‏دهی تا شادمانه به راهِ وطن رود؟»
و گیل‏گمش آوازِ دهان او بشنید. پس تیرِ كشتی را بگرفت و زورق را دیگر باره به جانبِ ساحل فشرد.
ئوت‏نه‏پیش‏تیمِ دور با او با گیل‏گمش می‏گوید:
«ــ گیل‏گمش! اینك تویی كه می‏روی. تو مشقتِ بسیار دیده رنجِ فراوان كشیده‏ای… تو را چه دهم تا شادمانه به راهِ وطن روی؟ پس بگذار تا رازی بر تو آشكاره كنم، بگذار تا تو را از اعجازِ گیاهی پنهان بیاگاهانم… آن گیاه به خار ماننده‏یی است كه در اعماقِ دوردست در ژرفاژرف‏های دریا می‏روید… خارش همه به نیزه‏ی خارپشتی ماننده است و به دریای آبِ شیرینِ دور می‏روید… چندان كه آن گیاه به دست آری و از آن بخوری جوانی تو به تو باز خواهد آمد: جوانی تو در تو بخواهد پایید!»
و گیل‏گمش آوازِ دهان او می‏شنید.

و آنان به دورادور در دریا پیش راندند تا به دریای آبِ شیرینِ دور رسیدند.
پس گیل‏گمش بند از میان گشوده بالاپوش از شانه به زیر افكند، وزنه‏هایی گران به پای خویش بست و وزنه‏ها او را در دریا به اعماق كشیدند، به دریای جهنده فرو كشیدند. پس او در ژرفاهای آب گیاهی دید ماننده به خار بوته‏یی . پس گیاه را برگرفت و آن را محكم در دست‏ها گرفت. وزنه‏های گران را رها كرد و از كنار كشتی برون آمد.
اینك گیل‏گمش به كشتی‏اندر كنار كشتیبان نشسته است و گیاهِ معجزگرِ دریا در دست‏های اوست.
گیل‏گمش با اورشه‏نبی با كشتیبان می‏گوید:
«ــ اورشه نبی! اینك گیاه این‏جا نزدِ من است! و این گیاهی است كه جوانی جاودانه می‏بخشد. حسرتِ سوزان آدمی اكنون برآورده می‏شود… اینك گیاهی كه نیروهای جوانی را نگه‏ می‏دارد. می‏خواهم آن را به اوروكِ حصار كشیده‏ی خویش برم. می‏خواهم تا همه پهلوانانِ خود را از آن بخورانم. می‏خواهم تا از آن به بسیار كسان بخش ‏كنم. نام آن چنین است: دیگر باره پیر جوان می‏شود! ــ من از آن بخواهم خورد تا نیروهای جوانی را همه از سر گیرم.»

پس بیست ساعتِ دوتایی فراتر رفتند تا پاره‏ی خاكی در نظرگاهِ ایشان پدیدار آمد.
چون سی‏ساعتِ دوتایی برگذشت به خشكی پهلو گرفته منزل كردند.
گیل‏گمش آبگیری بدید آب‏اش تازه و خنك… پس جامه از تن برگرفت و در آب رفت و در خُنكای خوشِ آب شستشویی كرد.
ماری مگر بوی گیاه شنید. پیش خزید و گیاه تمام بخورد. پوست كهنه به دور افكند و جوان شد. گیل‏گمش برمی‏گردد و نعره‏ی نفرین می‏كشد و بر زمین می‏نشیند و می‏گرید. و اشك‏ها بر چهره‏ی او به زیر می‏غلتد.
او گیل‏گمش در چشمِ اورشه نبی در چشمِ كشتیبان می‏نگرد و زاری جان او چنین است:
«ــ برای كه، اورشه‏نبی، بازوهای من كوشیدند؟ برای كه خونِ دل من می‏چرخد؟… من رنج بسیار كشیدم و بهره‏ی نیكِ آن نصیب من نشد: نیكی در جای كرمِ خزنده‏ی خاك كردم! این گیاه مرا به دوردست‏های دریا كشید، اكنون می‏خواهم تا از دریاها و رودبارها دوری بجوییم… كشتی را بگذار تا در ساحل بماند.»

پس بیست ساعتِ دوتایی فراتر رفتند تا پاره‏یی از باروی پرستشگاه آشكاره شد.
چون سی ساعتِ دوتایی برگذشت، فرود آمده منزل كردند و چشمانِ خود را به شهری كه پرستشگاه مقدس در آن بود بازگشودند. آنگاه به اوروك اندر آمدند، به شهری كه حصارِ بلند دارد.
و گیل‏گمش با او با اورشه‌نبی كشتیبان می‏گوید:
«ــ از حصار، اورشه‏نبی، از حصار به فراز بر شو. بر سرِ حصارِ اوروك. گردشی كن: اوروك، شهری كه حصارهای بس استوار دارد. ببین كه پایه‏ی آن چه نیك استوار است ببین كه كوهِ پرستشگاه چه بلند خاكریزی شده!… در بناهای عظیم كه خود از خشت بكرده‏اند نظر كن كه آن، همه از خشتِ پخته است. ــ هفت استادِ دانا، مشاورانِ من، این طرح‏ها با من باز نموده‏اند… از شهر، پاره‏یی : زمینِ باغی، كوشكی از برای زنان، می‏باید تا از آنِ تو باشد… تو خانه‏ی خود را می‏باید تا در اوروكِ حصار كشیده بنا نهی!»

 

 

 

 

گیلگمش روی جلد

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *